Jak przebiegają procesy uwagi? Co to jest habituacja?

Procesy uwagi to proces koncentracji na jednym zadaniu czy źródle bodźców, mimo działania bodźców dystrakcyjnych. To kierowanie świadomości na określony przedmiot lub zjawisko.

Uwaga jest cechą wszystkich procesów poznawczych. Jej istota to skupienie, koncentracja i świadomość. Przy skupianiu i utrzymywaniu uwagi odzwierciedlamy w świadomości wyraźnie co jest w danej chwili przedmiotem danej czynności (spostrzegania, wyobraźni, pamięci)

Podstawą procesów uwagi jest jest prawo indukcji procesów nerwowych – gdy w jednym z ośrodków kory mózgowej powstaje ognisko pobudzenia, inne ośrodki zostają zahamowane. Skutkiem tego jest to, iż jedne procesy psychiczne są uświadamiane niewyraźnie, inne w ogóle.

Uwaga w mózgu: za wewnętrzne sterowanie uwagą odpowiada system czołowo – limbiczny, struktury przedczołowe pełnią nadrzędną funkcję kontrolną, płaty czołowe – procesy motywacyjne (intencje)

Rodzaje uwagi:

• Mimowolna (spontaniczna, niezamierzona)-zostaje wywołana bez wysiłku z naszej strony. To rejestrowanie prostych cech elementarnych (barwy, kierunek linii). Jej źródłem są silne lub znaczące bodźce w środowisku, zwłaszcza gdy występują szybko lub nagle. Człowiek nastawia swe narządy odbiorcze na podnietę. Wpatruje się, nasłuchuje. Jej przejawy obserwujemy w pierwszych m-cach życia. Najprostsza forma to odruch orientacyjny (wrodzona reakcję organizmu na bodźce nieznane i nowe -zespół objawów behawioralnych, wegetatywnych, reakcje EEG), który powoduje stan gotowości, który mija i przechodzi w odruch badawczy. Czynniki wywołujące uwagę mimowolną to: siła bodźca (upadek przedmiotu – hałas), kontrast i wielkość  bodźca, kształt i barwa.
  

   

• Dowolna (zamierzona, planowa) – wymaga świadomego zamiaru i wysiłku woli. Koncentrujemy się na przedmiocie lub zadaniu, choć nie jesteśmy nim specjalnie zainteresowani i przejęci. Uwaga ta odgrywa dużą rolę w procesie uczenia się, zwłaszcza gdy jesteśmy już zmęczeni a chcemy doprowadzić do końca rozpoczętą czynność.

Cechy uwagi.

• Zakres – ilość przedmiotów na których skupiamy uwagę, jest na ogół stały(7 do 9przedmiotów w polu widzenia)

• Natężenie – silnie się na czymś koncentrując zwężamy zakres uwagi. Niektórzy potrafią skupić uwagę na zadaniu przez dłuższy okres, inni to czynią z wysiłkiem.

• Trwałość -To czas w jakim człowiek jest w stanie skoncentrować się na obiekcie. Zależy od umiejętności podporządkowania się zadaniu.

• Podzielność – zdolność jednoczesnego skupienia się na kilku zadaniach czy obiektach.

• Przerzutność – zdolność do szybkiego przechodzenia od jednego przedmiotu do innych.

Funkcje uwagi: selekcjonuje różnorodne czynności człowieka, ukierunkowuje te czynności na osiągnięcie zamierzonych wyników.

• Selektywność – zdolność wyboru jednego bodźca kosztem innych. Dzięki niej możemy wykonać większość codziennych czynności.

• przeszukiwanie to badanie pola percepcyjnego w celu wykrycia obiektów spełniających założone kryterium. Mamy tu do czynienia z bodźcami zakłócającymi – dystraktorami.

• Kontrola czynności jednoczesnych - zdolność do wykonywania kilku czynności w jednym czasie.

Rodzaje selekcji w procesach uwagi

• Selekcja pierwotna - selekcja bodźców odbieranych przez narządy zmysłowe

• Selekcja wtórna - zachodzi między pamięcią krótkotrwałą i trwałą

• Selekcja trzeciego rzędu - wykorzystanie wiedzy zapisanej w pamięci trwałej w trakcie przygotowania planu działania

2 latek poszerza krąg przedmiotów i zdarzeń wraz z umiejętnością przemieszczania się. Stąd szerszy krąg na którym skupia swą uwagę. Rozwija się trwałość uwagi – dziecko dłużej zajmuje się czynnością i aktywnie kieruje swą uwagę na zjawiska (obrazek zabawkę).

3 latek utrzymuje uwagę ok. 20-35 minut. Jest  ona skierowana na przedmioty i zjawiska otoczenia a zależy od tła uczuciowego (działalności, która sprawia przyjemność, silnie skupia i rozwija uwagę). Czas trwania czynności z wiekiem się wydłuża.

Uwaga dzieci rozwija się i kształtuje pod wpływem nauki, jest bardziej zdolna do koncentracji, trwałości i przerzutności. Zwiększa się jej pojemność. Do 5 roku życia uwaga ma charakter mimowolny; dziecko skupia ją na wyrazistych cechach nowego bodźca, oraz na bodźcach atrakcyjnych. U dzieci w starszym wieku przedszkolnym uwaga pod wpływem podejmowania aktywnego dzałania, pod wpływem dorosłego, spełnienia obowiązków, zabaw, systematycznych zajęć, zaczyna się kształtować w dowolną. Dziecko potrafi już uważnie słuchać, spokojnie zachowuje się na popisie, spacerze, jest bardziej wytrwałe. Rozwija się pojemność uwagi (gdy materiał jest zrozumiały, ma wyraźną formę, a warunki obserwacji są sprzyjające).

Zmiana w zakresie uwagi pojawia się między 5 a 7 rokiem życia - uwaga zaczyna być kontrolowana przez wewnętrzne reguły poznawcze. W miarę dojrzewania dzieci stają się coraz bardziej systematyczne, bardziej elastyczne i coraz mniej egocentryczne. Ich uwaga mimowolna staje się coraz bardziej zależna od celu oraz struktury czynności poznawczej. Dzieci różnią się stopniem koncentracji uwagi i umiejętnością skupiania uwagi dowolnej. Stopień umiejętności dowolnego skupiania uwagi ma odzwierciedlenie w postępach w nauce. Z wiekiem tworzy się nawyk uważania jako cecha charakteru.